Zdjęcie do artykułu Jak sprawdzić twierdzenia o produkcie przed publikacją materiału twórcy
Fot. huydkc / Pixabay

Brief i ustalenia

Część cyklu: Oznaczanie współprac i kontrola treści

Jak sprawdzić twierdzenia o produkcie przed publikacją materiału twórcy

Jak przekazać twórcy kartę faktów o produkcie i sprawdzić gotowy materiał: twierdzenia, dowody, cena i rabat, oznaczenie współpracy oraz kategorie z dodatkowymi zasadami.

To pseudonim redakcyjny używany przez wydawcę, a nie deklaracja niezależnie potwierdzonej tożsamości osoby. Pierwotny podpis redakcyjny: Redakcja Kampanii.

Co warto wynieść z tego tekstu

  • Sprawdzasz to, co zobaczy i usłyszy odbiorcawypowiedź, napisy, obraz i opis posta razem. Pojedyncze zdanie zgodne z kartą produktu nie kończy kontroli.
  • Ustawa o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym uznaje za wprowadzające w błąd także informacje prawdziwe, jeśli podano je w sposób mogący wprowadzać w błąd (art. 5 ust. 2 pkt 2).
  • To przedsiębiorca musi wykazać, że jego praktyka nie wprowadza w błąd (art. 13 ustawy). Dlatego każde istotne twierdzenie powinno mieć zapisane źródło potwierdzenia.
  • Rabat podany w materiale twórcy może wymagać informacji o najniższej cenie z 30 dni przed obniżką. UOKiK opisał to osobno dla kodów rabatowych.
  • Kosmetyki, suplementy, żywność, leki, alkohol i usługi finansowe mają własne reguły. Dla nich kontrola ogólna to za mało.
  • Oznaczenie współpracy to osobna kontrola. Karta produktu jej nie zastępuje.

Co dokładnie sprawdzasz w gotowym materiale

Obejrzyj gotowy montaż, nie sam scenariusz. Wypowiedź o jednym wariancie może towarzyszyć ujęciu innego, a demonstracja bez słów może sugerować wynik, którego marka nie potwierdza.

Ustawa o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym nazywa działaniem wprowadzającym w błąd między innymi rozpowszechnianie nieprawdziwych informacji oraz rozpowszechnianie prawdziwych informacji w sposób mogący wprowadzać w błąd (art. 5 ust. 2 pkt 1 i 2). Zaniechaniem wprowadzającym w błąd może być zatajenie lub nieprzekazanie we właściwym czasie istotnych informacji o produkcie oraz nieujawnienie handlowego celu praktyki, jeśli nie wynika on z okoliczności (art. 6 ust. 3 pkt 1 i 2). Tekst jednolity ustawy jest dostępny w wykazie aktów prawnych (Dz.U. 2023 poz. 845). Przed użyciem przepisu sprawdź, czy późniejsze nowelizacje nie zmieniły jego brzmienia.

Dla każdego fragmentu zanotuj:

  1. moment materiału (czas w filmie, numer kadru lub zdanie opisu);
  2. co odbiorca może z niego zrozumieć;
  3. którego wariantu produktu to dotyczy;
  4. czym marka to potwierdza;
  5. decyzjęzatwierdzić, doprecyzować, usunąć albo wstrzymać materiał.

Sugestia redakcji: słowa takie jak „skuteczny”, „bezpieczny” czy „naturalny” bywają niejednoznaczne, bo każdy odbiorca rozumie je inaczej. Zapytaj, co konkretnie mają oznaczać w tym materiale i czy dokumentacja potwierdza właśnie to znaczenie. Jeśli odpowiedź jest niejasna, użyj sformułowania opisującego widoczną cechę, na przykład „pojemnik ma wyjmowaną przegrodę”.

Karta faktów zamiast gotowego scenariusza

Przed produkcją przekaż twórcy kartę faktów. Poniższy układ karty to propozycja redakcji, a nie wzór wymagany przepisami. Karta sprawia, że nie musisz pisać wypowiedzi za twórcę, a mimo to kontrolujesz treść.

Pozycja karty / Co wpisać

Produkt i wariant
Pełna nazwa, wariant, wersja, kolor, rozmiar pokazany w materiale
Potwierdzony fakt
Cecha, którą marka może udokumentować dla tego wariantu
Warunek lub ograniczenie
Co musi być prawdą, aby fakt został dobrze zrozumiany
Czego nie obiecywać
Efekty, których marka nie potwierdziła
Źródło potwierdzenia
Dokument, instrukcja, raport z badania, data jego sprawdzenia
Osoba potwierdzająca
Imię, rola i kanał kontaktu dla twórcy
Oferta
Cena, rabat, produkty objęte rabatem, termin, dostępność

Twórca decyduje o kolejności zdań i sposobie pokazania. Marka decyduje o tym, co jest faktem o produkcie. Jeśli materiał ma zawierać osobistą opinię po użyciu, daj twórcy czas na wypróbowanie produktu (seeding i przesyłanie produktów twórcom) i nie sugeruj, co ma poczuć. Gdy doświadczenie twórcy różni się od karty, wyjaśnij rozbieżność, zanim użyjesz spornego fragmentu.

Dowody: czego wymaga ustawa i jak je zapisać

Ustawa przewiduje, że ciężar dowodu, że praktyka rynkowa nie wprowadza w błąd, spoczywa na przedsiębiorcy, któremu zarzuca się jej stosowanie (art. 13). W praktyce marka powinna móc pokazać, na czym oparła każde twierdzenie. Zapisuj dowód przy twierdzeniu, a nie w osobnym folderze, do którego nikt nie zagląda.

Jako punkt odniesienia dla oświadczeń o kosmetykach posłuży rozporządzenie Komisji (UE) nr 655/2013 z 10 lipca 2013 r., które określa wspólne kryteria uzasadniania oświadczeń stosowanych w związku z produktami kosmetycznymi i stosuje się od 11 lipca 2013 r. Obejmuje ono oświadczenia w tekstach, obrazach i innych znakach, niezależnie od nośnika. Zgodność oświadczenia z kryteriami i z dokumentacją produktu zapewnia osoba odpowiedzialna w rozumieniu rozporządzenia (WE) nr 1223/2009 (art. 2 rozporządzenia nr 655/2013). Załącznik zawiera sześć kryteriów: zgodność z przepisami, prawdziwość udzielanych informacji, dowody, zgodność ze stanem faktycznym, uczciwość i świadome podejmowanie decyzji. Z nich wynikają zasady, które jako wzór postępowania przydadzą się też poza kosmetykami:

  • oświadczenia bezpośrednie i pośrednie muszą być poparte odpowiednimi i sprawdzalnymi dowodami;
  • badania użyte jako dowód mają odnosić się do produktu i do korzyści, którą według oświadczenia produkt daje;
  • przeniesienie właściwości składnika na produkt końcowy wymaga wystarczających i sprawdzalnych dowodów;
  • opis działania produktu nie może wykraczać poza to, co potwierdzają dowody;
  • nie wolno przypisywać produktowi cech niepowtarzalnych, jeśli podobne produkty mają te same cechy;
  • jeśli działanie zależy od szczególnych warunków, na przykład stosowania z innymi produktami, trzeba to wyraźnie stwierdzić.

Pełne kryteria znajdziesz w rozporządzeniu nr 655/2013, a listę przepisów o kosmetykach, w tym o oświadczeniach, na stronie Komisji Europejskiej. Rozporządzenie dotyczy kosmetyków, więc poza tą kategorią to wzór, a nie przepis.

Cena i rabat w materiale twórcy

Jeśli twórca podaje kod rabatowy lub cenę, sprawdź dwie rzeczy. Pierwsza: ustawa uznaje za istotne informacje w propozycji nabycia produktu m.in. cenę z podatkami oraz dodatkowe opłaty za dostawę (art. 6 ust. 4 pkt 3). Druga: informację o obniżce ceny.

UOKiK w wyjaśnieniach z 2023 r. opisał, jak ustawa o informowaniu o cenach towarów i usług (art. 4) działa przy kodach rabatowych. Kluczowe punkty:

  • kody rabatowe na konkretne produkty lub ich grupy mogą być udostępniane także przez osoby trzecie, na przykład influencerów;
  • przy komunikacie poza sklepem obowiązek podania najniższej ceny z 30 dni przed obniżką zależy od tego, czego dotyczy komunikat. Przy obniżce konkretnego towaru trzeba podać także jego cenę sprzedaży oraz najniższą cenę z 30 dni;
  • sklep musi podać najniższą cenę z 30 dni najpóźniej tuż po wpisaniu kodu przez klienta, na karcie produktu lub w koszyku;
  • obowiązek nie dotyczy kodów, które nie odnoszą się do konkretnych produktów, na przykład rabatu na następne zakupy bez wskazania towarów;
  • kody „na wszystko” traktuje się jako informację o obniżce ceny. W przypadku kodów koszykowych, gdy klient sam wybiera produkty do zamówienia, obowiązek według UOKiK nie powstaje, ale częste stosowanie takich kodów może zostać uznane za obejście przepisów.

To wyjaśnienia organu, a nie wyrok. Zleć sprawdzenie sposobu prezentacji oferty osobie odpowiedzialnej za sklep (Informacja o obniżce ceny, wyjaśnienia Prezesa UOKiK). Do karty faktów wpisz tylko ofertę, którą sklep faktycznie wdroży, i termin jej obowiązywania. Po zmianie ceny lub oferty skontroluj dotknięte fragmenty przed emisją.

Kategorie z dodatkowymi zasadami

UOKiK wymienia kategorie, których reklama podlega szczegółowym przepisom: produkty alkoholowe, tytoniowe, leki, suplementy diety, produkty i usługi finansowe oraz gry hazardowe. Dla suplementów wskazuje ustawę o bezpieczeństwie żywności i żywienia (Rekomendacje UOKiK, rozdział 9). Urząd zaleca też sprawdzić, czy materiał nie jest skierowany do osób poniżej 18 lat. W razie wątpliwości co do dopuszczalności reklamy UOKiK radzi nie podejmować współpracy.

W przypadku żywności i suplementów obowiązuje rozporządzenie (WE) nr 1924/2006 o oświadczeniach żywieniowych i zdrowotnych, stosowane od 1 lipca 2007 r. Komisja Europejska podaje, że oświadczenia mają być zrozumiałe, poprawne i poparte badaniami oraz że publiczny rejestr UE zawiera dozwolone oświadczenia żywieniowe oraz zatwierdzone i niezatwierdzone oświadczenia zdrowotne (Komisja Europejska, oświadczenia żywieniowe i zdrowotne). Przed zleceniem materiału o suplemencie lub żywności sprawdź w rejestrze każde sformułowanie dotyczące zdrowia. Przy wątpliwościach zapytaj właściwy organ nadzoru lub prawnika.

Zatwierdzenie po montażu i oznaczenie

Po poprawkach obejrzyj jeszcze raz całość: wypowiedź, napisy, obraz i opis razem. Sprawdź, czy ograniczenie jest widoczne obok obietnicy, której dotyczy. Zapisz identyfikator zatwierdzonej wersji i osobę, która potwierdziła informacje. Poprawkę wskaż jako konkretny fragment, a nie prośbę o przepisanie całej wypowiedzi (jak wycenić poprawki).

Osobno sprawdź oznaczenie współpracy. UOKiK przypomina, że przepisy o kryptoreklamie (art. 7 pkt 11 ustawy) i o zaniechaniu wprowadzającym w błąd dotyczą także influencerów, a przy praktyce naruszającej zbiorowe interesy konsumentów Prezes UOKiK może nałożyć karę do 10 proc. obrotu (Rekomendacje UOKiK). Jak oznaczać i jak to sprawdzić, opisują teksty o aktualnych zasadach oznaczania reklamy i o kontroli oznaczeń. Miejsce kontroli w harmonogramie pokazuje tekst o operacjach kampanii z twórcami.

Sugestia redakcji: jeśli istotnej obietnicy nie można potwierdzić przed terminem publikacji, usuń ją lub przesuń publikację. Brak jednego zdania kosztuje mniej niż spór o wprowadzenie w błąd.

Ten tekst to informacja ogólna, nie porada prawna. W sprawach spornych lub kategorii regulowanych zapytaj prawnika albo właściwy organ.

Źródła

Więcej z: Brief i ustalenia

Prawa do materiałów

Zgody na muzykę i obrazy w materiale

Sprawdź pochodzenie muzyki, zdjęć i grafik oraz zakres uprawnień dla publikacji, reklamy i późniejszego montażu.